AVM ve Otoparklarda Elektrikli Araç Şarj İstasyonu Nasıl Planlanır?

Alışveriş merkezleri ve ticari otoparklar, elektrikli araç şarj altyapısı için en uygun kullanım alanlarından biridir.

Bunun temel nedeni, araçların bu noktalarda çoğu zaman:

• 1 saat,
• 2 saat,
• 3 saat,
• hatta daha uzun

süre park halinde kalmasıdır.

Bu süre, kullanıcının aracını günlük rutinini değiştirmeden şarj edebilmesini sağlar.

Ancak AVM veya otopark için doğru şarj altyapısını oluşturmak yalnızca birkaç şarj cihazı kurmaktan ibaret değildir.

Planlama sırasında:

• kullanıcıların ortalama park süresi,
• günlük araç trafiği,
• elektrik altyapısı,
• AC ve DC cihaz dağılımı,
• eş zamanlı kullanım,
• gelecekteki büyüme

birlikte değerlendirilmelidir.

AVM’ler neden elektrikli araç şarjı için uygun?

Elektrikli araç şarjında temel avantajlardan biri, aracın zaten kullanılmadığı zamanı enerji ihtiyacını karşılamak için kullanabilmektir.

AVM’ye gelen bir kullanıcı:

• alışveriş yapabilir,
• yemek yiyebilir,
• sinemaya gidebilir,
• farklı hizmetlerden yararlanabilir.

Araç bu süre boyunca otoparkta bekler.

Bu nedenle kullanıcı ayrıca bir şarj noktasına gitmek zorunda kalmadan aracını şarj edebilir.

Bu yapı şarj deneyimini günlük hayatın doğal bir parçası haline getirir.

AVM için AC mi DC mi daha uygun?

Çoğu AVM için en doğru cevap:

AC ve DC’nin birlikte kullanılmasıdır.

Çünkü AVM kullanıcılarının park süreleri birbirinden farklıdır.

Örneğin:

Uzun süre kalacak kullanıcı

2-4 saat park edebilir.

AC şarj yeterli olabilir.

Kısa süreli ziyaretçi

30-60 dakika kalabilir.

DC hızlı şarj daha anlamlı olabilir.

Bu nedenle karma altyapı farklı kullanıcı profillerine hizmet eder.

AC şarj AVM’lerde neden avantajlı?

AC şarj sistemleri özellikle uzun park sürelerinde verimlidir.

Örneğin araç:

3 saat

otoparkta kalıyor.

Araç 11 kW AC destekliyorsa teorik olarak:

11 × 3 = 33 kWh

enerji aktarılabilir.

Bu miktar birçok elektrikli araç için günlük kullanımda oldukça önemli bir enerji seviyesidir.

Ayrıca AC şarj cihazlarının:

• cihaz maliyeti,
• elektrik altyapısı ihtiyacı,
• kurulum gereksinimi

DC hızlı şarja göre daha düşük olabilir.

Bu nedenle AVM gibi çok sayıda şarj noktasına ihtiyaç duyulan alanlarda AC önemli avantaj sağlayabilir.

DC hızlı şarj AVM’de gerekli mi?

Bazı kullanıcılar AVM’de yalnızca kısa süre kalabilir.

Örneğin:

• market alışverişi,
• yemek,
• hızlı ziyaret

amacıyla 30-60 dakika bulunabilir.

Bu kullanıcı için 11 kW AC şarj sınırlı enerji sağlayabilir.

DC hızlı şarj sayesinde kısa süre içerisinde daha fazla enerji aktarılabilir.

Bu nedenle büyük AVM’lerde:

çoklu AC + sınırlı sayıda DC

yaklaşımı mantıklı olabilir.

Kaç adet AC, kaç adet DC kurulmalı?

Bunun sabit bir oranı yoktur.

Planlama için şu veriler incelenmelidir:

• günlük toplam araç girişi,
• ortalama park süresi,
• yoğun saatler,
• elektrikli araç oranı,
• mevcut şarj talebi,
• kullanıcıların AC/DC tercihleri.

Örneğin bir AVM’de:

• araçların çoğu 2-3 saat kalıyorsa AC ağırlıklı,
• kısa süreli müşteri trafiği yüksekse DC oranı daha yüksek

planlanabilir.

İlk aşamada kaç şarj noktası kurulmalı?

Her otopark alanını baştan şarj noktasına çevirmek gerekmez.

Daha sağlıklı yaklaşım:

1. Başlangıç talebini karşılayacak kapasite kurmak.
2. Kullanım oranlarını takip etmek.
3. Altyapıyı genişlemeye hazır tasarlamak.
4. Talep arttıkça yeni noktalar eklemek.

Bu yöntem yatırımın gerçek kullanıma göre büyümesini sağlar.

Otopark kapasitesi neden tek başına yeterli veri değildir?

Örneğin iki AVM’nin de:

1.000 araçlık otoparkı

olabilir.

Ancak biri günde 10.000 araç girişine sahipken diğeri 3.000 araç girişine sahip olabilir.

Şarj ihtiyacını belirleyen yalnızca park yeri sayısı değil:

• günlük araç dönüşümü,
• ortalama park süresi,
• müşteri profili

gibi değerlerdir.

Günlük araç trafiği nasıl kullanılabilir?

Örneğin AVM’ye günlük:

5.000 araç

giriyor olsun.

Elektrikli araç oranının:

%5

olduğunu varsayalım.

Bu:

250 elektrikli araç/gün

potansiyeli anlamına gelir.

Ancak bu araçların tamamı şarj talep etmeyecektir.

Örneğin %20’sinin şarj kullanacağı varsayılırsa:

50 şarj oturumu/gün

talebi oluşabilir.

Bu tür tahminler başlangıç kapasitesinin belirlenmesine yardımcı olur.

Yoğun saatler neden önemli?

Toplam günlük kullanım kadar talebin hangi saatlerde yoğunlaştığı da önemlidir.

Örneğin:

• hafta içi akşam,
• hafta sonu öğleden sonra,
• özel etkinlik günleri

şarj noktalarında yoğunluk oluşabilir.

Bu nedenle kapasite yalnızca günlük ortalamaya göre planlanmamalıdır.

Pik kullanım da dikkate alınmalıdır.

Şarj cihazlarının konumu nasıl belirlenmeli?

Şarj alanları:

• kolay bulunabilir,
• güvenli,
• erişilebilir,
• araç manevrasına uygun

olmalıdır.

Ancak cihazların mutlaka giriş kapısına en yakın noktaya kurulması gerekmez.

Elektrik altyapısı açısından:

• ana dağıtım panosuna mesafe,
• kablo güzergâhı,
• zemin çalışmaları

da önemlidir.

Doğru lokasyon kullanıcı deneyimi ile altyapı maliyetinin dengelendiği noktadır.

Şarj alanlarının işgal edilmesi nasıl önlenebilir?

AVM otoparklarında önemli sorunlardan biri şarj alanlarının şarj yapmayan araçlar tarafından kullanılmasıdır.

Bunu azaltmak için:

• zemin işaretleme,
• yönlendirme tabelaları,
• fiziksel işaretler,
• otopark yönetimi

kullanılabilir.

Bazı sistemlerde şarj tamamlandıktan sonra uzun süre alanı işgal eden araçlar için ek politika uygulanabilir.

Amaç şarj alanlarının mümkün olduğunca aktif kullanıcılar tarafından kullanılmasını sağlamaktır.

Şarj tamamlandıktan sonra araç ne olacak?

Araç şarjı tamamlandığında soketi saatlerce işgal etmeye devam edebilir.

Bu özellikle yoğun AVM’lerde kapasiteyi düşürür.

Örneğin:

Araç 1 saatte şarjını tamamlıyor,

ancak kullanıcı 4 saat sonra dönüyor.

Bu durumda şarj cihazı 3 saat boyunca başka araca hizmet veremez.

Çözüm olarak:

• kullanıcı bildirimi,
• mobil uygulama,
• süre politikası,
• vale desteği

gibi yöntemler değerlendirilebilir.

Güç yönetimi AVM’lerde neden kritik?

Bir AVM’de çok sayıda şarj cihazı olduğunda teorik maksimum güç çok yüksek olabilir.

Örneğin:

20 adet 22 kW AC cihaz:

20 × 22 = 440 kW

teorik güç oluşturur.

Buna ek olarak:

2 adet 120 kW DC:

240 kW

eklenirse toplam:

680 kW

potansiyel talep oluşur.

AVM’nin elektrik altyapısında bu kadar boş kapasite bulunmayabilir.

Bu nedenle akıllı güç yönetimi kritik hale gelir.

Dinamik yük yönetimi nasıl çalışır?

Şarj sistemine örneğin:

300 kW maksimum kapasite

ayrılmış olsun.

Bağlı araçların toplam talebi 500 kW olabilir.

Sistem mevcut 300 kW gücü araçlar arasında dağıtır.

Örneğin:

• uzun süre park edecek AC araçlara daha düşük güç,
• kısa süreli DC kullanıcılara daha yüksek güç

verilebilir.

Tesis yükü arttığında şarj gücü azaltılabilir.

Tesis yükü düştüğünde tekrar artırılabilir.

Bu sayede elektrik altyapısı daha verimli kullanılır.

Bina tüketimi ile şarj yükü birlikte yönetilebilir mi?

Evet.

AVM’nin toplam enerji tüketimi gün içerisinde sürekli değişir.

Örneğin:

• klima,
• yürüyen merdiven,
• aydınlatma,
• restoranlar

farklı saatlerde farklı güç tüketebilir.

Şarj altyapısı bina enerji yönetimiyle entegre edilirse mevcut kapasite daha verimli kullanılabilir.

Örneğin tesis tüketimi düşük olduğunda şarj sistemlerine daha fazla güç ayrılabilir.

AC noktalarında güç paylaşımı yapılabilir mi?

Evet.

Örneğin:

10 adet 22 kW AC cihaz

bulunuyor.

Ancak toplam ayrılan güç:

110 kW

ise bütün cihazların aynı anda 22 kW vermesi gerekmez.

10 araç bağlı olduğunda ortalama yaklaşık:

11 kW

dağıtılabilir.

Araç sayısı düştüğünde bağlı araçlara daha fazla güç verilebilir.

Bu yöntem özellikle araçların uzun süre kaldığı otoparklarda oldukça kullanışlıdır.

DC cihazlarda güç paylaşımı nasıl kullanılabilir?

Örneğin çift soketli bir DC cihazın toplam gücü:

180 kW

olsun.

Tek araç bağlıysa:

180 kW’a kadar kullanılabilir.

İkinci araç geldiğinde sistem:

• 90 + 90 kW,
• 120 + 60 kW,
• talebe göre dinamik dağılım

yapabilir.

Yoğun otoparklarda dinamik paylaşım toplam kapasitenin daha verimli kullanılmasını sağlar.

Tek çok güçlü cihaz mı, daha fazla orta güçlü cihaz mı?

AVM projelerinde önemli sorulardan biridir.

Örneğin aynı yatırım kapsamında:

• 1 adet 320 kW cihaz,
• birkaç adet daha düşük güçlü DC cihaz

arasında seçim yapılabilir.

Eğer aynı anda birçok kullanıcı bekleniyorsa daha fazla soket bazı durumlarda daha değerlidir.

Çünkü kullanıcı için önemli olan yalnızca yüksek güç değil, boş soket bulabilmektir.

Kullanıcı kuyruğu nasıl azaltılır?

Kuyruk oluşmasının iki temel nedeni vardır:

• yeterli soket olmaması,
• cihazların uzun süre işgal edilmesi.

Bu nedenle planlamada:

toplam kW

kadar:

toplam soket sayısı

da önemlidir.

Örneğin tek 320 kW soket yerine dört 80 kW soket bazı kullanım senaryolarında daha fazla araca hizmet verebilir.

Doğru yapı kullanıcı profiline bağlıdır.

Şarj noktalarının doluluk oranı takip edilmeli mi?

Evet.

Önemli performans göstergelerinden biri:

utilization — kullanım oranıdır.

Örneğin 10 cihazın:

• sürekli 8’i doluysa kapasite artırımı düşünülebilir.
• ortalama yalnızca 1’i kullanılıyorsa yeni cihaz yatırımı bekletilebilir.

Veriye dayalı kapasite artırımı gereksiz yatırımları azaltır.

Hangi veriler takip edilmeli?

AVM veya otopark işletmesi şu verileri takip edebilir:

• günlük şarj oturumu sayısı,
• soket başına kullanım oranı,
• ortalama oturum süresi,
• ortalama enerji tüketimi,
• yoğun saatler,
• başarısız şarj oturumları,
• cihaz kullanılabilirliği.

Bu veriler operasyon ve yatırım kararları açısından önemlidir.

Şarj cihazının çalışır durumda olması neden kritik?

Bir AVM uygulamasında veya haritada:

“Şarj istasyonu mevcut”

bilgisini gören kullanıcı özel olarak o noktayı tercih edebilir.

Ancak geldiğinde cihaz çalışmıyorsa kullanıcı deneyimi ciddi şekilde olumsuz etkilenir.

Bu nedenle:

• uzaktan izleme,
• hata bildirimi,
• teknik servis,
• düzenli bakım

altyapının temel parçalarıdır.

Merkezi yönetim neden önemli?

Çok sayıda şarj noktasına sahip AVM ve otoparklarda cihazların merkezi sistemden yönetilmesi avantaj sağlar.

Operatör:

• çevrimiçi cihazları,
• aktif oturumları,
• enerji tüketimini,
• hata durumlarını,
• kullanım oranlarını

tek panel üzerinden görebilir.

Bu yapı özellikle birden fazla AVM veya otopark yöneten işletmeler için daha da önemlidir.

OCPP neden önemli?

OCPP, şarj cihazlarının merkezi yönetim platformlarıyla haberleşmesini sağlayan yaygın protokollerden biridir.

OCPP destekli sistemler:

• cihaz izleme,
• oturum yönetimi,
• kullanıcı yetkilendirme,
• enerji takibi

gibi işlemleri kolaylaştırabilir.

Bu nedenle cihaz seçiminde yalnızca donanım özellikleri değil haberleşme kabiliyeti de değerlendirilmelidir.

Şarj hizmeti ücretli mi olmalı?

Bu işletmenin modeline bağlıdır.

Şarj:

• tamamen ücretli,
• belirli süre ücretsiz,
• sadakat programına bağlı,
• belirli alışveriş tutarının üzerinde ücretsiz

sunulabilir.

AVM için şarj altyapısı yalnızca enerji satışı değil müşteri deneyimi aracı olarak da kullanılabilir.

Şarj kullanıcıyı AVM’ye çekebilir mi?

Elektrikli araç sahibi kullanıcı rotasını planlarken şarj noktalarını dikkate alabilir.

Bu nedenle şarj hizmeti:

• yeni kullanıcı çekme,
• AVM tercih edilme oranını artırma,
• müşteriye ek kolaylık sağlama

açısından değer oluşturabilir.

Ancak bunun gerçekleşmesi için cihazların güvenilir şekilde çalışması gerekir.

Kapalı otoparklarda ek olarak nelere dikkat edilmeli?

Kapalı otoparklarda:

• cihaz konumu,
• kablo güzergâhları,
• fiziksel koruma,
• araç çarpmasına karşı koruma,
• acil durum sistemleri,
• yangın ve elektrik güvenliği

proje kapsamında değerlendirilmelidir.

Kurulum ilgili teknik standartlara ve yerel gerekliliklere uygun yapılmalıdır.

Otopark tasarımında kablo kullanımı neden önemli?

Kullanıcı aracı farklı yönlerde park edebilir.

Şarj girişleri:

• aracın sağında,
• solunda,
• önünde,
• arkasında

bulunabilir.

Bu nedenle cihaz konumu ve kablo uzunluğu farklı araçların rahat kullanımına uygun olmalıdır.

Kablo araç yolu üzerinde kalmamalı veya kullanıcı için takılma riski oluşturmamalıdır.

Engelli park alanları nasıl ele alınmalı?

Şarj altyapısı planlanırken erişilebilirlik de dikkate alınmalıdır.

Şarj cihazının:

• yüksekliği,
• kullanım alanı,
• araç ile cihaz arasındaki mesafe

farklı kullanıcıların erişimine uygun planlanmalıdır.

Bu konu özellikle büyük halka açık otoparklarda önemlidir.

Güneş enerjisi kullanılabilir mi?

AVM’lerin geniş çatı ve açık otopark alanları güneş enerjisi için uygun olabilir.

Şarj altyapısı:

• güneş enerjisi,
• şebeke,
• enerji depolama

ile birlikte planlanabilir.

Örneğin gündüz saatlerinde güneş üretiminin bir kısmı elektrikli araç şarjında kullanılabilir.

Ancak üretim ve tüketim profilleri birlikte analiz edilmelidir.

Enerji depolama sistemi gerekli mi?

Her projede gerekli değildir.

Ancak bazı lokasyonlarda batarya enerji depolama sistemi:

• pik şebeke talebini azaltmak,
• yüksek güçlü DC cihazları desteklemek,
• güneş enerjisini farklı saatlere taşımak

için değerlendirilebilir.

Ekonomik fizibilite proje özelinde yapılmalıdır.

Gelecekte kapasite nasıl artırılabilir?

İlk aşamada:

10 şarj noktası

kurulmuş olabilir.

Ancak proje başlangıcında:

• pano kapasitesi,
• haberleşme altyapısı,
• kablo kanalları,
• saha düzeni

30 noktaya uygun hazırlanabilir.

Böylece gelecekte büyüme çok daha kolay olur.

Modüler büyüme neden önemli?

Elektrikli araç oranının gelecekte artması beklenebilir.

Ancak başlangıçta yüksek kapasitenin tamamına yatırım yapmak gereksiz olabilir.

Bu nedenle:

bugünkü ihtiyacı karşılayan + gelecekte genişleyebilen

bir altyapı daha sağlıklı yaklaşım olabilir.

Örnek AVM planı

Orta ölçekli bir AVM için örnek olarak:

• 8-12 AC şarj noktası,
• 2-4 DC soket,
• dinamik güç yönetimi,
• merkezi izleme

ile başlanabilir.

Ancak bu yalnızca örnek bir senaryodur.

Gerçek kapasite:

• araç trafiği,
• elektrik altyapısı,
• park süresi

üzerinden belirlenmelidir.

Örnek kullanım senaryoları

Kullanıcı	Park Süresi	Genel Şarj Yaklaşımı
Market Ziyareti	30-60 dk	DC
Yemek	1-2 saat	AC / DC
Alışveriş	2-3 saat	AC
Sinema + Alışveriş	3-5 saat	AC
Çalışan	6-9 saat	AC
Hızlı Enerji İhtiyacı	20-40 dk	DC

Bu nedenle tek tip şarj altyapısı tüm kullanıcı ihtiyaçlarını karşılamayabilir.

En sık yapılan hata: yalnızca yüksek güce odaklanmak

AVM için 300 kW cihaz kurmak etkileyici görünebilir.

Ancak:

• yalnızca tek araç kullanabiliyorsa,
• sürekli kuyruk oluşuyorsa,
• müşterilerin çoğu zaten 3 saat kalıyorsa

daha farklı bir altyapı daha verimli olabilir.

Bu nedenle:

kW kadar soket sayısı ve park süresi de önemlidir.

İkinci hata: gelecekteki büyümeyi hesaba katmamak

Bugün dört şarj noktası yeterli olabilir.

Ancak birkaç yıl sonra talep önemli ölçüde artabilir.

Eğer altyapı büyümeye uygun değilse:

• tekrar kazı,
• yeni kablolama,
• pano değişimi

gibi maliyetler ortaya çıkabilir.

Bu nedenle başlangıç aşamasında büyüme senaryosu oluşturulmalıdır.

Üçüncü hata: cihaz kurup operasyonu planlamamak

Şarj cihazı kurulduktan sonra:

• kim takip edecek?
• arızaya kim müdahale edecek?
• kullanıcı kime ulaşacak?
• cihaz kullanım oranı nasıl ölçülecek?

sorularının cevabı olmalıdır.

Şarj hizmeti yalnızca donanım yatırımı değildir.

Operasyon ve yazılım tarafı da projenin parçasıdır.

Doğru planlama nasıl yapılır?

Genel süreç şöyle olabilir:

1. Günlük araç trafiğini ölçmek.
2. Ortalama park süresini analiz etmek.
3. Elektrikli araç talebini tahmin etmek.
4. Mevcut elektrik kapasitesini belirlemek.
5. AC ve DC dağılımını planlamak.
6. Soket sayısını belirlemek.
7. Güç yönetimi tasarlamak.
8. Cihaz konumlarını seçmek.
9. Merkezi yönetim sistemini planlamak.
10. Gelecekteki kapasite artışı için altyapı hazırlamak.

Sonuç

AVM ve otoparklarda elektrikli araç şarj altyapısı planlanırken yalnızca kaç kW cihaz kurulacağına bakmak yeterli değildir.

Başarılı bir sistem için:

• araçların ne kadar süre park ettiği,
• günde kaç aracın geldiği,
• aynı anda kaç kişinin şarj istediği,
• elektrik altyapısının ne kadar güç sağlayabildiği,
• AC ve DC ihtiyacının nasıl dağıldığı

birlikte değerlendirilmelidir.

Uzun süreli kullanıcılar için AC şarj, kısa süreli ve hızlı enerji ihtiyacı bulunan kullanıcılar için DC hızlı şarj uygun olabilir.

Bu nedenle birçok AVM için en dengeli yaklaşım:

çoklu AC şarj noktaları + ihtiyaca göre DC hızlı şarj + dinamik güç yönetimi

şeklindedir.

En doğru sistem en yüksek güçlü sistem değil; en fazla kullanıcıya, doğru zamanda, mevcut elektrik altyapısını verimli kullanarak hizmet verebilen sistemdir.